Checklist: het gesprek met de gemeente over een mantelzorgwoning

Waarom een gesprek met de gemeente

Sinds de Omgevingswet in 2024 staan de regels voor mantelzorgwoningen in het omgevingsplan van elke gemeente. Volgens MantelzorgNL bepaalt elke gemeente sindsdien zelf de regels, en volgens IPLO kan een gemeente de regels in de overgangsperiode tot eind 2031 aanpassen. In de ene gemeente kan dus iets wat in de buurgemeente niet mag.

Daarbij komt dat een mantelzorgwoning twee kanten van de gemeente raakt: de afdeling vergunningen voor het bouwen en gebruik, en het sociaal domein of Wmo-loket voor de zorg. Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL bieden sommige gemeenten een vooroverleg aan om de plannen te bespreken en zo duidelijkheid te krijgen. Maak daar gebruik van als jouw gemeente het aanbiedt.

Een gesprek vooraf voorkomt dat je een woning bestelt die niet mag, of dat je achteraf hoort dat je bewijs van mantelzorg moet aanleveren dat je niet kunt krijgen.

Voor het gesprek: wat je zelf al doet

Je haalt meer uit het gesprek als je goed voorbereid bent. Neem een uur om dit vooraf te regelen:

• Doe de Vergunningcheck op het Omgevingsloket voor het adres en print of bewaar de uitkomst.
• Zoek het omgevingsplan van je gemeente op via Regels op de kaart. De handreiking van VNG en MantelzorgNL legt uit dat de mantelzorgregels in hoofdstuk 22 staan, rond artikel 22.36.
• Maak een schets van het perceel met het huis, de erfgrenzen en de plek van de mantelzorgwoning, met maten.
• Schrijf de maten op die je in gedachten hebt: oppervlakte, hoogte en afstand tot het hoofdhuis.
• Schrijf in een paar zinnen op wie er gaat wonen, welke zorg nodig is en wie die zorg geeft.
• Verzamel wat je al hebt over de zorgsituatie, zoals een Wmo-besluit, een indicatie of een brief van een behandelaar.
• Kijk of je huis een monument is of in een beschermd stads- of dorpsgezicht ligt.

Vragen over de regels en de plek

Stel de vragen zo concreet mogelijk, met de schets erbij:

• Geldt in deze gemeente nog de landelijke regel uit het tijdelijke deel van het omgevingsplan, of zijn er eigen regels?
• Ligt de plek die wij hebben gekozen in het achtererfgebied?
• Welke maximale oppervlakte geldt voor ons perceel, en welke bestaande bijgebouwen tellen mee?
• Welke hoogte is toegestaan op deze afstand van het hoofdhuis?
• Valt ons adres binnen of buiten de bebouwde kom? Zo ja, moet de woning verplaatsbaar zijn?
• Is er een vergunning nodig, en zo ja, welke procedure en welke termijn?
• Gelden er regels voor het afvoeren van regenwater of voor het aansluiten op het riool?
• Wat verandert er naar verwachting voor ons als het nieuwe landelijke besluit per 1 januari 2027 ingaat?

Vragen over de mantelzorg en het bewijs

De mantelzorgrelatie is de kern van de regeling. Vraag daarom precies wat de gemeente verwacht:

• Wat verstaat de gemeente onder intensieve mantelzorg, en hoe wordt dat beoordeeld?
• Is een mantelzorgverklaring nodig, of is de zorgsituatie al bekend bij de gemeente?
• Wie mag die verklaring afgeven, en wat kost dat? Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL geven huisartsen meestal geen verklaring meer af.
• Moeten we de bouw of het gebruik melden, en zo ja, hoe en wanneer?
• Is er beleid voor een pre-mantelzorgwoning, als de zorg nog niet nodig is maar wel verwacht wordt?

Vragen over adres, belastingen en wat er daarna gebeurt

Een mantelzorgwoning heeft ook gevolgen buiten het bouwen. Vraag daarom ook:

• Krijgt de mantelzorgwoning een eigen huisnummer, of blijft het één adres?
• Hoe waardeert de gemeente de mantelzorgwoning voor de WOZ, en komt er een aparte aanslag?
• Wat betekent het voor gemeentelijke heffingen zoals afvalstoffenheffing en rioolheffing?
• Heeft het gevolgen voor bijstand of Wmo-ondersteuning van een van de bewoners?
• Wat moeten we doen als de zorg stopt, en binnen welke termijn?
• Biedt de gemeente een lening, zoals de Blijverslening via SVn, of andere ondersteuning?

Vragen aan het Wmo-loket of sociaal wijkteam

Gaat het gesprek ook over zorg en ondersteuning, of maak je daar een aparte afspraak voor, stel dan deze vragen. Volgens Rijksoverheid.nl kun je je bij dat gesprek gratis laten bijstaan door een onafhankelijke cliëntondersteuner.

• Is de zorgsituatie al bekend bij de gemeente, en telt dat als bewijs voor de mantelzorgwoning?
• Welke ondersteuning is er voor de zorgvrager, en verandert die als de mantelzorgwoning er komt?
• Welke ondersteuning is er voor de mantelzorger, zoals advies, respijtzorg of een mantelzorgwaardering?
• Kan een ergotherapeut meekijken naar het ontwerp, en wie betaalt dat?
• Komen aanpassingen in de mantelzorgwoning in aanmerking voor een Wmo-voorziening, en wat is de eigen bijdrage?

Tijdens en na het gesprek

Plan het gesprek op een moment dat je niet gehaast bent, en vraag vooraf hoeveel tijd er is. Stuur je vragen en de schets eventueel van tevoren op, zodat de medewerker zich kan voorbereiden en je niet een tweede afspraak nodig hebt.

Neem iemand mee, bijvoorbeeld de mantelzorger of een ander familielid. Twee mensen horen meer dan één. Maak aantekeningen, en vraag aan het eind van het gesprek wat de volgende stap is en wie die zet.

Vraag de belangrijkste antwoorden per e-mail of brief te bevestigen. Een mondelinge toezegging is lastig terug te vinden als er later iets misgaat, of als er een andere medewerker op de zaak zit. Bewaar alles bij elkaar, samen met de uitkomst van de Vergunningcheck en de tekeningen.

Krijg je een antwoord dat je niet begrijpt of waar je het niet mee eens bent, vraag dan om uitleg of om een second opinion. Voor algemene vragen kun je de Mantelzorglijn van MantelzorgNL bellen (030 760 60 55, op werkdagen). Voor juridische vragen kun je terecht bij het Juridisch Loket.

Met de antwoorden van de gemeente kan een bouwer een ontwerp en offerte maken die aansluit op de regels voor jouw adres. Neem de schets, de maten en de bevestiging van de gemeente mee naar dat gesprek.