Wmo en mantelzorgwoning: wat vergoedt de gemeente wel en niet?

Wat de Wmo is

De Wet maatschappelijke ondersteuning, kortweg Wmo, regelt dat de gemeente mensen helpt die zich niet goed zelf kunnen redden. Denk aan huishoudelijke hulp, hulpmiddelen zoals een rolstoel of scootmobiel, woningaanpassingen, dagbesteding en ondersteuning van mantelzorgers. De gemeente bepaalt zelf hoe ze dat uitvoert, binnen de regels van de wet.

De Wmo is geen potje waaruit je zomaar een verbouwing betaalt. De gemeente kijkt eerst wat je zelf kunt, wat je omgeving kan en welke algemene voorzieningen er zijn. Pas daarna komt een maatwerkvoorziening, zoals een aanpassing, in beeld.

Hoe je ondersteuning aanvraagt

Volgens MantelzorgNL begin je met een melding bij het Wmo-loket of het sociaal wijkteam van je gemeente. Daarna volgt een gesprek, vaak het keukentafelgesprek genoemd, waarin de gemeente samen met jou kijkt wat er nodig is. De gemeente onderzoekt dan of de gevraagde voorziening algemeen gebruikelijk is. Volgens MantelzorgNL valt een algemeen gebruikelijke voorziening niet onder de Wmo.

Volgens Rijksoverheid.nl kun je je bij dat gesprek gratis laten bijstaan door een onafhankelijke cliëntondersteuner, en moet de gemeente dat voor je regelen. Dat is geen overbodige luxe: een cliëntondersteuner kent de regels en helpt je om je situatie helder te vertellen.

Bereid het gesprek voor. Schrijf op wat de zorgvrager nu niet meer kan, wat de mantelzorger doet en hoeveel tijd dat kost, en wat je verwacht dat er de komende jaren verandert. Neem eventuele adviezen van een ergotherapeut of arts mee.

Wat de gemeente kan vergoeden

Volgens Rijksoverheid.nl kan de gemeente grotere woningaanpassingen vergoeden op grond van de Wmo. Vraag bij het Wmo-loket naar de voorwaarden. Denk bijvoorbeeld aan aanpassingen in een badkamer, een hellingbaan of een verbreding van een deur, als die nodig zijn door een beperking. Of dat ook geldt voor aanpassingen in een mantelzorgwoning, beoordeelt de gemeente per situatie.

Volgens Rijksoverheid.nl kiezen sommige gemeenten ervoor om geen vergoeding voor een aanpassing te geven, maar een vergoeding voor verhuizen, bijvoorbeeld als een aanpassing erg veel geld kost. Vraag dat ruim voor een verhuizing aan.

Daarnaast kan de gemeente mantelzorgers ondersteunen. Volgens het CAK kan dat bijvoorbeeld met advies of vervangende zorg, zodat de mantelzorger even op adem kan komen. Veel gemeenten hebben ook een jaarlijkse mantelzorgwaardering. Vraag ernaar bij je gemeente.

Wat je niet moet verwachten

Een complete mantelzorgwoning is een grote investering. Dat de gemeente die betaalt, ligt niet voor de hand. Volgens MAX Vandaag is er geen landelijke subsidie voor een mantelzorgwoning. Gemeenten kijken bij de Wmo naar wat nodig is door een beperking, en een nieuwe woning in de tuin is meestal een keuze van de familie, ook als die keuze heel begrijpelijk is.

Dat betekent niet dat de Wmo niets kan betekenen. Hulpmiddelen, ondersteuning van de mantelzorger, huishoudelijke hulp of een specifieke aanpassing kunnen wel in aanmerking komen. Let op: volgens MantelzorgNL kan Wmo-huishoudelijke hulp vervallen als iemand gaat inwonen, omdat de meeste gemeenten die niet geven als er een gezonde volwassen huisgenoot is. Bespreek dat vooraf met de gemeente, ook bij een mantelzorgwoning zonder eigen adres.

De eigen bijdrage

Voor de meeste Wmo-ondersteuning betaal je een eigen bijdrage. Volgens het CAK is dat in 2026 maximaal € 21,80 per maand, ongeacht inkomen, vermogen of hoeveel ondersteuning je krijgt. Gemeenten mogen een lagere bijdrage vragen. Volgens het CAK mag de eigen bijdrage bij een woningaanpassing of hulpmiddel in totaal niet hoger zijn dan de kostprijs ervan.

Volgens het CAK wordt de eigen bijdrage voor de Wmo naar verwachting per 1 januari 2027 aangepast, zodat die meer rekening houdt met inkomen en vermogen. Vraag dus na welke bedragen gelden op het moment dat je een voorziening aanvraagt.

Heeft de zorgvrager een Wlz-indicatie en krijgt die zorg thuis, dan vallen woningaanpassingen volgens Rijksoverheid.nl wel onder de Wmo, maar betaal je daarvoor geen aparte eigen bijdrage aan de gemeente.

Tips voor het gesprek met het Wmo-loket

Een keukentafelgesprek gaat over het dagelijks leven. Het helpt om concreet te zijn. Zeg niet alleen dat het niet meer gaat, maar vertel wat er precies niet meer lukt en wat er dan gebeurt. Vergeet ook de mantelzorger niet: die mag aangeven hoeveel het vraagt en wat er nodig is om het vol te houden.

• Schrijf vooraf op wat de zorgvrager zelf nog kan en wat niet meer.
• Noteer een week lang welke hulp de mantelzorger geeft en hoeveel tijd dat kost.
• Neem adviezen van een ergotherapeut, huisarts of specialist mee, als je die hebt.
• Vertel welke plannen er zijn voor een mantelzorgwoning, en vraag wat dat betekent voor bestaande hulp.
• Vraag welke voorzieningen er zijn voor mantelzorgers, zoals respijtzorg of een mantelzorgconsulent.
• Vraag om een schriftelijk verslag van het gesprek, en controleer of het klopt.
• Vraag hoe lang het duurt voordat je een besluit krijgt en hoe je bezwaar maakt als je het er niet mee eens bent.

Wmo en de regels voor de mantelzorgwoning

De Wmo speelt ook een rol bij het bewijs van mantelzorg. Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL is de gemeente vaak al bekend met de zorgsituatie, bijvoorbeeld omdat iemand een Wmo-voorziening heeft aangevraagd. Dan is een aparte mantelzorgverklaring soms niet nodig. Sommige gemeenten laten een Wmo-consulent of mantelzorgconsulent beoordelen of er sprake is van intensieve mantelzorg.

Het helpt dus om het Wmo-loket vroeg te betrekken, ook als je nog niets aanvraagt. Zo is de zorgsituatie bekend bij de gemeente als je later de mantelzorgwoning bespreekt.

Let wel op het verschil tussen de twee afdelingen. Het Wmo-loket gaat over ondersteuning en zorg, de afdeling vergunningen over bouwen en gebruik. Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL is het in sommige gemeenten uitdrukkelijk zo geregeld dat de ene afdeling niet op de stoel van de andere gaat zitten. Een positief gesprek bij het Wmo-loket betekent dus nog niet dat de woning mag, en andersom. Vraag bij beide wat je nodig hebt, en vraag of zij onderling afstemmen.