Mantelzorgwoning: financiering, belasting, WOZ, toeslagen en AOW

Eerst de vraag: wie wordt eigenaar?

Bij geld rond een mantelzorgwoning begint alles met de vraag wie eigenaar wordt en wie er woont. Een gebouw dat vast op de grond staat, wordt volgens de wet onderdeel van die grond. Dat heet natrekking. Volgens vakpublicaties over een standpunt van de Kennisgroep van de Belastingdienst uit november 2023 kan een mantelzorgwoning waarin ouders wonen, op de grond van hun kind, zo eigendom worden van dat kind.

In dat voorbeeld gaat het om een kind dat eigenaar is van de grond en ouders die er wonen en een zakelijke huur betalen. Volgens die publicaties is de mantelzorgwoning dan geen eigen woning van de ouders, omdat zij geen eigenaar zijn, en valt de woning voor het kind in box 3. Een andere situatie kan tot een andere uitkomst leiden. Laat dit daarom altijd uitzoeken door een belastingadviseur of notaris, of vraag het de Belastingdienst.

Manieren om te betalen

Volgens Univé kun je de overwaarde van je huis gebruiken via een hogere hypotheek, een opeethypotheek of een tweede hypotheek, al schrijft Univé dat een tweede hypotheek in dit geval vaak niet makkelijk is. Of de rente aftrekbaar is, hangt af van de eisen van de Belastingdienst voor de eigen woning. Zoals hierboven beschreven, hoeft een mantelzorgwoning niet als eigen woning te tellen. Vraag een hypotheekadviseur om dit voor jouw situatie uit te zoeken.

Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL vraagt het verhuren van een mantelzorgwoning toestemming van de eigenaar van het huis, en bij een eigen huis met hypotheek van de hypotheekverstrekker. Niet alle hypotheekverstrekkers geven die toestemming.

Sommige gemeenten bieden via SVn een Blijverslening aan. Volgens SVn is dat een lening om je woning aan te passen zodat je er langer kunt blijven wonen, bijvoorbeeld door de slaapkamer naar beneden te halen of de badkamer aan te passen. De gemeente of provincie bepaalt of je in aanmerking komt, welke maatregelen meetellen en hoeveel je kunt lenen. Of een mantelzorgwoning eronder valt, vermeldt SVn niet. Vraag het na bij je gemeente.

Schenken voor een mantelzorgwoning

Ouders betalen soms mee aan een mantelzorgwoning in de tuin van een kind. Als de woning door natrekking eigendom van het kind wordt, kan dat een schenking zijn. Volgens de Belastingdienst mogen ouders in 2026 per jaar € 6.908 belastingvrij schenken aan een kind. Voor anderen is dat € 2.769 per jaar. Volgens de Belastingdienst is een schenking voor een eigen woning sinds 1 januari 2024 niet meer vrijgesteld onder de eenmalig verhoogde vrijstelling.

Schenken is niet de enige mogelijkheid. Ouders kunnen ook geld lenen aan hun kind, of er kan een recht worden gevestigd waardoor de ouders zelf rechten op de woning houden. Een notaris kan uitleggen welke vorm past en wat het betekent voor de erfenis. Leg het in elk geval op papier vast.

WOZ en gemeentelijke belastingen

Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL heeft het Gerechtshof Den Bosch in 2021 bepaald dat een mantelzorgwoning voor de Wet WOZ als aparte onroerende zaak gezien moet worden, omdat er andere mensen wonen dan in het hoofdhuis. De bewoners krijgen dan een eigen WOZ-beschikking en een eigen aanslag onroerendezaakbelasting. Dat wijkt volgens de handreiking af van wat de Waarderingskamer eerder aangaf.

Het kan dus zijn dat er een extra aanslag komt voor de mantelzorgwoning. Ook andere gemeentelijke heffingen, zoals afvalstoffenheffing en rioolheffing, kunnen veranderen. Vraag je gemeente hoe zij het doet.

AOW en de kostendelersnorm

De AOW kent twee bedragen: een bedrag voor alleenstaanden en een lager bedrag per persoon voor mensen die samenwonen. Volgens MantelzorgNL krijg je bij wonen met je ouder of kind de AOW voor ongehuwden, en dus niet het lagere bedrag. Volgens MantelzorgNL bestaat er ook een tweewoningenregel, waarbij je de AOW voor alleenstaanden kunt houden als je allebei op een eigen adres staat ingeschreven, de kosten van je eigen woning betaalt en er vrij over kunt beschikken.

De kostendelersnorm is een andere regel. Volgens MantelzorgNL geldt die niet voor de AOW, maar wel voor de Anw, de bijstand, de IOAW en de AIO-aanvulling. Volgens Rijksoverheid.nl wordt een bijstandsuitkering lager als je met meer volwassenen in één woning woont. Mantelzorgers die tijdelijk inwonen bij degene voor wie ze zorgen, mogen volgens Rijksoverheid.nl hun hele bijstandsuitkering houden.

Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL krijgt een mantelzorgwoning meestal geen eigen huisnummer, en geldt het daardoor als inwonen. Voor wie bijstand heeft, kan de kostendelersnorm dan gelden. Volgens dezelfde handreiking geldt die niet als de bewoner van de mantelzorgwoning huur betaalt en geen eerstegraads familielid is. Ontvangt iemand een AIO-aanvulling of Anw-uitkering, vraag het dan altijd na bij de SVB. Bij bijstand vraag je het de gemeente.

Toeslagen en fiscaal partnerschap

Volgens MantelzorgNL veranderen zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget bij inwonen alleen als je toeslagpartner wordt. Bij huurtoeslag tellen het inkomen en vermogen van een medebewoner volgens MantelzorgNL wel mee, waardoor de toeslag vaak lager wordt. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een aangepaste woning of een Wlz-indicatie.

Samenwonen maakt je volgens MantelzorgNL meestal niet automatisch fiscale partners, maar dat kan wel als je samen eigenaar bent van de woning. Univé wijst erop dat iemand die op jouw adres staat ingeschreven door de Belastingdienst als fiscaal partner of toeslagpartner gezien kan worden. Maak een proefberekening op de website van de Belastingdienst voordat je verhuist.

Waar je het navraagt

Omdat elke situatie anders is, zet je de vragen het best op een rij en leg je ze voor aan de juiste instantie:

• Belastingdienst: eigen woning, box 3, schenking, fiscaal partnerschap en toeslagen. Maak een proefberekening voor toeslagen.
• SVB: AOW, AIO-aanvulling en Anw.
• Gemeente: bijstand, WOZ en gemeentelijke belastingen, huisnummer en de Blijverslening.
• Notaris: eigendom, recht van gebruik, lening of schenking en erfenis.
• Hypotheekadviseur: financiering en toestemming van de hypotheekverstrekker.
• Mantelzorglijn van MantelzorgNL: 030 760 60 55, op werkdagen, voor algemene vragen.
• Het Juridisch Loket: gratis juridisch advies, volgens Rijksoverheid.nl ook voor vragen over bijstand en samenwonen.