Afspraken binnen de familie over een mantelzorgwoning

Waarom afspraken zo belangrijk zijn

Een mantelzorgwoning bouw je vaak op een moment dat iedereen het goed met elkaar meent. Toch gaat het om veel geld, om eigendom en om zorg die jaren kan duren. Situaties veranderen: een ouder overlijdt, een huwelijk loopt stuk, een huis moet verkocht worden, of een broer vindt het niet eerlijk dat de ene zus de zorg doet en de andere de erfenis deelt. Wie vooraf afspraken maakt, voorkomt dat zulke momenten ontsporen.

MAX Vandaag raadt aan om vooraf af te spreken wie welke doorlopende kosten betaalt, en om huurafspraken schriftelijk vast te leggen. Univé geeft hetzelfde advies. Dat is de basis. Maar er is meer om over na te denken.

Wie wordt eigenaar

In de wet geldt het principe van natrekking: wat vast met de grond verbonden is, wordt eigendom van de eigenaar van de grond. Volgens vakpublicaties over een standpunt van de Kennisgroep van de Belastingdienst uit november 2023 kan een mantelzorgwoning van ouders op de grond van hun kind zo juridisch eigendom van het kind worden. Ook als de ouders de woning hebben betaald.

Dat kan gevolgen hebben voor belasting en erfenis. Als de ouders betalen en het kind eigenaar wordt, kan dat een schenking zijn. Volgens de Belastingdienst mogen ouders in 2026 per jaar € 6.908 belastingvrij schenken aan een kind. Boven dat bedrag kan schenkbelasting verschuldigd zijn. Er zijn andere mogelijkheden, zoals een lening van ouders aan kind of een recht waarmee de ouders zelf rechten op de woning houden. Een notaris kan uitleggen wat in jullie situatie past.

Wie betaalt wat

Maak onderscheid tussen de bouw en de kosten daarna. Voor de bouw spreek je af wie wat betaalt en hoe dat wordt vastgelegd: als schenking, als lening met een afgesproken rente en aflossing, of als investering van degene die eigenaar wordt.

Voor de kosten daarna noemt MAX Vandaag energie, water, internet, gemeentelijke belastingen, onderhoud, reparaties, verzekeringen en eventueel huur. Met een tussenmeter voor stroom en water kun je het verbruik eerlijk verdelen. Spreek ook af wie grotere reparaties betaalt, zoals een nieuwe cv of een lekkend dak.

Huur vragen is niet verplicht. Als de ouders wel huur betalen, heeft dat gevolgen. Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL is voor verhuur toestemming nodig van de hypotheekverstrekker als er een hypotheek op het huis zit, en niet alle verstrekkers geven die. Huur kan ook invloed hebben op uitkeringen en belastingen. Laat het uitzoeken voordat je een bedrag afspreekt.

De erfenis en broers en zussen

Als ouders meebetalen aan een mantelzorgwoning bij één kind, raakt dat ook de andere kinderen. Wordt het geld gezien als een voorschot op de erfenis? Moet het bij het overlijden verrekend worden? Of is het een vergoeding voor de zorg die dat kind geeft? Er is geen goed of fout antwoord, maar het moet wel voor iedereen duidelijk zijn.

Een notaris kan helpen om dat vast te leggen, bijvoorbeeld in een testament of een schenkingsakte. Betrek de andere kinderen bij het gesprek, ook als ze ver weg wonen. Dat voorkomt het gevoel dat er achter hun rug om iets is geregeld.

Vergeet ook de zorg zelf niet als je over eerlijkheid praat. Het kind dat de zorg geeft, levert vaak jaren tijd en energie in. Sommige families vinden het redelijk dat daar iets tegenover staat, andere niet. Bespreek het openlijk, zodat niemand later het gevoel heeft tekort te zijn gedaan.

Wat als de situatie verandert

Spreek ook af wat er gebeurt als de zorg stopt. Volgens Rijksoverheid.nl mag een mantelzorgwoning dan niet langer als woning gebruikt worden. Wie beslist dan wat er met de woning gebeurt, en wie betaalt het weghalen of verbouwen? Krijgen de ouders of hun erfgenamen een deel van hun investering terug?

Denk ook aan andere veranderingen. Wat als het kind het huis wil verkopen, gaat scheiden of zelf ziek wordt? Wat als de zorg te zwaar wordt en er professionele zorg nodig is? Het is niet prettig om daarover te praten, maar het is beter nu dan op het moment zelf.

Afspraken over de zorg zelf

Afspraken gaan niet alleen over geld en eigendom, maar ook over de zorg. Wie doet wat? Hoeveel uur per week kan de mantelzorger echt geven, naast werk en gezin? Wie neemt het over bij vakantie of ziekte? En wanneer schakelen jullie professionele hulp in? Volgens het CAK en Rijksoverheid.nl kan de gemeente mantelzorgers ondersteunen, bijvoorbeeld met advies of vervangende zorg. Vraag daar op tijd naar.

Spreek ook af hoe jullie met elkaars privacy omgaan. Mag je zomaar binnenlopen, of bel je eerst aan? Eten jullie samen, of ieder in de eigen woning? Het klinkt klein, maar zulke dagelijkse dingen bepalen of het samenwonen op één erf prettig blijft.

Plan een vast moment om de afspraken samen opnieuw te bekijken, bijvoorbeeld één keer per jaar. Zorg verandert, en wat in het begin goed werkte, past later misschien niet meer. Schrijf de nieuwe afspraken dan ook weer op.

Een lijst om samen door te lopen

Gebruik deze lijst als leidraad voor het familiegesprek. Schrijf de antwoorden op en neem ze mee naar de notaris:

• Wie wordt eigenaar van de grond en van de woning?
• Wie betaalt de bouw, en is dat een schenking, een lening of iets anders?
• Wie betaalt de doorlopende kosten, en hoe meten we het verbruik?
• Betalen de bewoners huur, en heeft de hypotheekverstrekker toestemming gegeven?
• Hoe wordt de investering verrekend bij een erfenis?
• Wat gebeurt er met de woning als de zorg stopt?
• Wat gebeurt er bij verkoop van het huis, een scheiding of een verhuizing?
• Wie neemt welke zorgtaken op zich, en wat als het te zwaar wordt?