Wat doe je met een mantelzorgwoning als de zorg stopt?

Wat de regels zeggen

Een mantelzorgwoning mag onder de huidige regels alleen als woning gebruikt worden zolang er sprake is van mantelzorg. Volgens IPLO moet het gaan om een tijdelijke situatie. Als de zorg stopt, geldt volgens IPLO één van deze situaties: er woont weer één huishouden in de woning, het bijgebouw wordt weer gebruikt als bijvoorbeeld garage, of het tijdelijke gebouw wordt verwijderd.

Rijksoverheid.nl zegt het zo: als de zorg stopt, mag je de mantelzorgwoning niet langer als woning gebruiken. Je hoeft de woning niet af te breken. Vraag de gemeente wat je met de woning kunt doen. Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL moet je de woning dan helemaal weghalen, of de badkamer, het toilet of de keuken verwijderen zodat het geen wooneenheid meer is.

Volgens Univé mag je de woning dan ook niet verhuren. Wie dat toch doet, loopt het risico dat de gemeente handhaaft.

Een moeilijk moment

De zorg stopt vaak op een verdrietig moment: een ouder overlijdt of moet naar een verpleeghuis. Dan wil je niet meteen nadenken over regels en verbouwingen. Gelukkig hoeft dat ook niet van de ene op de andere dag. Vraag de gemeente welke termijn zij redelijk vindt, en neem de tijd om te beslissen.

Juist daarom is het goed om er vooraf over te praten. Als in de familie al is afgesproken wat er met de woning gebeurt, en wie dat regelt en betaalt, hoeft niemand op zo'n moment knopen door te hakken.

Soms stopt de zorg ook op een andere manier. De zorgvrager knapt op en heeft geen intensieve zorg meer nodig, of de mantelzorger verhuist voor werk. Ook dan gelden de regels. Neem in zo'n geval contact op met de gemeente en leg uit hoe de situatie is veranderd. Ga er niet van uit dat het gebruik als woning zomaar kan blijven. Vraag de gemeente wat in jouw situatie geldt en laat het antwoord op papier zetten, zodat je later niet voor verrassingen staat.

Optie 1: weghalen

Een woning die geheel of in delen verplaatsbaar is, kan na de zorgperiode weg. Bij een gehuurde of geleasede unit regelt de verhuurder dat meestal, volgens het contract. Bij een gekochte woning kun je kijken of iemand anders de woning wil overnemen, bijvoorbeeld voor een nieuwe mantelzorgsituatie op een ander adres. Of dat kan, hangt af van hoe de woning is gebouwd en of hij te demonteren is.

Reken bij weghalen ook op het herstel van de tuin: de fundering, de leidingen in de grond en de bestrating. Vraag bij de bouw al hoe de fundering later verwijderd kan worden, en of de leidingen afgedopt kunnen blijven liggen.

Optie 2: verbouwen tot bijgebouw zonder woonfunctie

De woning kan blijven staan als je de voorzieningen verwijdert die het tot een woning maken. Volgens de handreiking gaat het om de badkamer, het toilet of de keuken. Wat overblijft, kan een tuinkamer, werkplek, hobbyruimte of logeerruimte zonder keuken worden. Overleg met de gemeente wat in jouw situatie genoeg is en wat er mag staan.

Dat werkt het best als je er bij de bouw rekening mee houdt. Een badkamer en keuken die op één plek geconcentreerd zijn, met leidingen die makkelijk af te sluiten zijn, kun je later eenvoudiger verwijderen. En een gebouw dat qua uitstraling bij het huis en de tuin past, wil je als tuinkamer graag houden.

Optie 3: een nieuwe zorgsituatie of familiewoning

Soms ontstaat er een nieuwe zorgsituatie. De andere ouder heeft zorg nodig, of de mantelzorger zelf. Dan kan de woning onder voorwaarden opnieuw als mantelzorgwoning gebruikt worden. Ook dan moet aan de regels worden voldaan, en kan de gemeente om bewijs van mantelzorg vragen.

Volgens de veelgestelde vragen van Volkshuisvesting Nederland komt er naar verwachting vanaf 1 januari 2027 een vergunningvrije familiewoning voor eerstegraads familie. Volgens Volkshuisvesting Nederland kunnen daar bijvoorbeeld ook meerderjarige kinderen wonen die door de woningnood bij hun ouders wonen. Of een bestaande mantelzorgwoning daarna als familiewoning gebruikt mag worden, hangt af van de definitieve regels en je gemeente. Vraag het na als het zover is. Lees het artikel over de nieuwe regels voor de familiewoning.

Wat dit betekent voor geld en belastingen

Als de woning niet meer als woning gebruikt wordt, kan dat ook gevolgen hebben voor gemeentelijke belastingen en de WOZ-waarde. Volgens de handreiking van VNG en MantelzorgNL wordt een bewoonde mantelzorgwoning voor de WOZ apart gewaardeerd. Vraag de gemeente wat er verandert als de woning een bijgebouw wordt of verdwijnt.

Is de woning gehuurd of geleased, kijk dan in het contract wat er gebeurt bij overlijden of verhuizing van de bewoner, en hoe snel je kunt opzeggen. Is de woning betaald door de ouders, kijk dan naar de afspraken over de erfenis. Een notaris kan helpen als dat niet goed is vastgelegd.

Geef ook wijzigingen door aan de instanties die met de woonsituatie rekenen. Denk aan de gemeente voor de inschrijving, de SVB voor de AOW of AIO van een achterblijvende partner, en de Belastingdienst voor toeslagen. Wie dat vergeet, kan later geld moeten terugbetalen.

Denk er bij de bouw al aan

Een paar keuzes bij de bouw maken het later een stuk makkelijker:

• Kies een ontwerp dat ook zonder keuken en badkamer bruikbaar is als tuinkamer of werkplek.
• Concentreer badkamer en keuken op één plek, met leidingen die je makkelijk afsluit.
• Kies bij twijfel voor een woning die geheel of in delen te verplaatsen is.
• Leg in de familie vast wie beslist en betaalt als de zorg stopt.
• Bewaar tekeningen en een overzicht van leidingen in de grond, zodat later duidelijk is wat waar ligt en wat er afgesloten moet worden.
• Vraag de gemeente vooraf welke termijn en welke aanpassingen zij verwacht als de zorg stopt.